Dini Uygulamalarda Mahremiyet: Kullanıcının Verisi Bir Emanet midir?

49:12, 24:27 ve 24:58 Ayetleri Üzerine Bir Tefekkür

Yazar: Berk KÖKSAL

Tarih: 06.08.2026

Yer: Mersin

Ayet

1:1 — En Lütufkâr, En Merhametli TANRI’nın adıyla.*

Giriş

Esenlikler. Esenlik üzerinize olsun.

Telefonlarımız artık yalnızca iletişim araçları değil. Birçok insan için telefon, günlüğün, kütüphanenin, çalışma masasının, aile albümünün, özel konuşmaların, sağlık aramalarının, korkuların, umutların ve bazen kimseye anlatılmamış duaların aynı yerde bulunduğu kişisel bir odadır.

Kullanıcının verisi benim imkanım mı, yoksa bana yaklaşmama izin verilmemiş bir emanet alanı mı?

Dini bir uygulama insanı TANRI’ya yaklaştırmaya çalışırken, onun en hassas arayışlarını gereksiz yere topluyorsa kendi amacıyla çelişebilir.

Bu yazıda telefonun yeni kişisel oda olup olmadığını, dini aramaların neden özel bir hassasiyet taşıdığını, izin ile bilgilendirilmiş rıza arasındaki farkı, veri minimizasyonunu, yerel saklamayı, reklam ve analitik sistemlerini, çocukların mahremiyet eğitimini ve Kuranteyit gibi bir uygulamanın hangi ahlaki ilkelerle tasarlanabileceğini düşünmeye çalışacağım.

Özet:

1. Telefon Yeni Bir Kişisel Oda mıdır?

24:27

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَدْخُلُوا۟ بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّىٰ تَسْتَأْنِسُوا۟ وَتُسَلِّمُوا۟ عَلَىٰٓ أَهْلِهَا ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

O you who believe, do not enter homes other than yours without permission from their inhabitants, and without greeting them. This is better for you, that you may take heed.

Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:28 — Eğer onların içerisinde hiç kimseyi bulamazsanız, izin alıncaya kadar girmeyin. Eğer size, “Geri dönün,” denirse, geri dönmelisiniz. Bu sizin için daha temizdir. TANRI yaptığınız her şeyin tamamen farkındadır.

2. İzin, Yalnız Bir Düğmeye Basmak Değildir

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:28 — Eğer onların içerisinde hiç kimseyi bulamazsanız, izin alıncaya kadar girmeyin. Eğer size, “Geri dönün,” denirse, geri dönmelisiniz. Bu sizin için daha temizdir. TANRI yaptığınız her şeyin tamamen farkındadır.

3. Casusluk ile Analitik Arasındaki İnce Çizgi

49:12

O you who believe, you shall avoid any suspicion, for even a little bit of suspicion is sinful. You shall not spy on one another, nor shall you backbite one another; this is as abominable as eating the flesh of your dead brother. You certainly abhor this. You shall observe GOD. GOD is Redeemer, Most Merciful.

Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

4. Bir İnsanın Ayet Arama Geçmişi Ne Söyler?

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

11:5 — Doğrusu onlar en içteki düşüncelerini, güya O’nu bilmekten alıkoyacaklarmış gibi saklarlar. Aslında, elbiseleriyle kendilerini örttüklerinde dahi O onların tüm sırlarını ve beyanlarını bilir. O, en içteki düşünceleri bilir.

5. Özel Notlar: Kullanıcı Verisi mi, Vicdan Günlüğü mü?

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

6. Mahremiyet Yakınlıkla Ortadan Kalkmaz

24:58

O you who believe, permission must be requested by your servants and the children who have not attained puberty (before entering your rooms). This is to be done in three instances—before the Dawn Prayer, at noon when you change your clothes to rest, and after the Night Prayer. These are three private times for you. At other times, it is not wrong for you or them to mingle with one another. GOD thus clarifies the revelations for you. GOD is Omniscient, Most Wise.

Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

7. Veri Minimizasyonu: İhtiyaç Olmayanı İstememek

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

8. Yerel Saklama: Veriyi Kullanıcının Odasında Bırakmak

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

9. Reklam, Davranış Profili ve Manevi Dikkatin Ticareti

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

2:224 — Doğru ve takva sahibi gibi gözükebilmek için ya da insanlar arasında güvenilirlik elde etmek için rastgele yeminlerinize TANRI’nın adını alet etmeyin. TANRI İşitendir, Bilendir.

10. Güvenlik ile Mahremiyet Aynı Şey Değildir

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

11. Üçüncü Taraf Kütüphaneler: Eve Alınan Görünmez Misafirler

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:28 — Eğer onların içerisinde hiç kimseyi bulamazsanız, izin alıncaya kadar girmeyin. Eğer size, “Geri dönün,” denirse, geri dönmelisiniz. Bu sizin için daha temizdir. TANRI yaptığınız her şeyin tamamen farkındadır.

12. Çocuklara Mahremiyet Öğretmek

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

24:59 — Çocuklar ergenliğe ulaştıklarında, kendilerinden önce yetişkin olanların (içeri girmeden önce) izin istemiş oldukları gibi (içeri girmeden önce) izin istemek zorundalar. TANRI size vahiylerini böylece açıklar. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

13. Mahremiyet Mutlak Gizlilik Değildir

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

24:29 — İçinde size ait olan bir şeylerin olduğu oturulmayan evlere girmenizle hiçbir hata işlemezsiniz. TANRI açığa vurduğunuz her şeyi ve gizlediğiniz her şeyi bilir.

14. Dini Uygulama İçin Emanet İlkeleri

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

15. Yazılımcının Bilmemeyi Seçme Ahlakı

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

7:33 — De ki: “Benim Rabbim yalnızca, açık ya da gizli olsun kötü eylemleri, günahları, haksız saldırganlığı, TANRI’nın yanında güçsüz putlar edinmeyi ve TANRI hakkında bilmediğiniz şeyler söylemeyi haram kılar.”

16. Kelimelerin Arapça Kökleri Üzerine

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

Diğer İddialar

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

Sonuç

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

1. Telefon Yeni Bir Kişisel Oda mıdır?

Ayet

24:27

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَدْخُلُوا۟ بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّىٰ تَسْتَأْنِسُوا۟ وَتُسَلِّمُوا۟ عَلَىٰٓ أَهْلِهَا ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

O you who believe, do not enter homes other than yours without permission from their inhabitants, and without greeting them. This is better for you, that you may take heed.

Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

Kaynak: kuranteyit.com

24:28 — Eğer onların içerisinde hiç kimseyi bulamazsanız, izin alıncaya kadar girmeyin. Eğer size, “Geri dönün,” denirse, geri dönmelisiniz. Bu sizin için daha temizdir. TANRI yaptığınız her şeyin tamamen farkındadır.

Ayetin Tefekkürü

24:27 fiziksel bir eve giriş adabından söz eder. Başkasının alanı, sırf kapısı açılabiliyor diye girilebilecek bir yer değildir. Ev sahibi orada olmasa bile ev üzerindeki hakkı devam eder. Yakınlık, merak veya iyi niyet izin şartını ortadan kaldırmaz.

Bir Kuran okuma veya karşılaştırma uygulaması için kişi listesi gerekli midir? Konum gerekli midir? Sürekli mikrofon erişimi gerekli midir? Kullanıcı hesabı olmadan temel işlevler sunulabiliyorsa, ad ve telefon neden istenir?

Telefon yeni kişisel oda ise, yazılımcının yetkisi anahtar sahibi olmak değildir. Kullanıcının belirli bir iş için geçici olarak kapıyı açtığı misafir olmaktır.

2. İzin, Yalnız Bir Düğmeye Basmak Değildir

Ayet

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:28 — Eğer onların içerisinde hiç kimseyi bulamazsanız, izin alıncaya kadar girmeyin. Eğer size, “Geri dönün,” denirse, geri dönmelisiniz. Bu sizin için daha temizdir. TANRI yaptığınız her şeyin tamamen farkındadır.

Ayetin Tefekkürü

Dijital dünyada “izin” çoğu zaman bir onay kutusuna indirgeniyor. Kullanıcı uzun bir metni okumadan “kabul ediyorum” düğmesine basıyor ve sistem bunu her türlü veri işleme için yeterli sayabiliyor.

Fakat ahlaki izin ile teknik onay aynı şey değildir.

Bir uygulama veriyi hangi amaçlarla kullandığını anlaşılmaz hukuk diliyle saklıyorsa, kapıyı gerçekten çalmış sayılır mı?

3. Casusluk ile Analitik Arasındaki İnce Çizgi

Ayet

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

Ayetin Tefekkürü

Analitik sistemleri uygulamanın nasıl kullanıldığını anlamaya yardımcı olabilir. Hangi ekranın çöktüğünü, hangi özelliğin çalışmadığını, hangi cihazlarda hata oluştuğunu bilmek gerçek bir fayda sağlar. Bu nedenle her teknik ölçümü “casusluk” diye adlandırmak doğru olmaz.

Bir dini uygulamanın insanların manevi kırılganlığını ticari sınıflandırmaya dönüştürmesi ağır bir çelişki olur. Kullanıcı TANRI’ya yönelmeye çalışırken uygulama onun zayıf anını reklam hedeflemesine, davranış tahminine veya üçüncü taraf profil sistemine dönüştürmemelidir.

Dini uygulamada en güvenli analitik, hiç ihtiyaç duyulmayan analitiktir. İhtiyaç varsa da en az ayrıntıyla, açık bilgiyle ve kullanıcı kontrolüyle sınırlandırılmalıdır.

4. Bir İnsanın Ayet Arama Geçmişi Ne Söyler?

Ayet

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

11:5 — Doğrusu onlar en içteki düşüncelerini, güya O’nu bilmekten alıkoyacaklarmış gibi saklarlar. Aslında, elbiseleriyle kendilerini örttüklerinde dahi O onların tüm sırlarını ve beyanlarını bilir. O, en içteki düşünceleri bilir.

Ayetin Tefekkürü

Arama kutusu küçük görünür. Fakat insan bazen en büyük sorusunu o küçük alana yazar.

Dini uygulamadaki arama geçmişi, sıradan bir kullanım kaydı gibi görülebilir. Fakat bazı durumlarda insanın ruhsal ve ahlaki haritasına dönüşebilir.

Bir dini uygulama arama kayıtlarını bir “etkileşim fırsatı” olarak değil, insanın iç odasına ait izler olarak görmelidir.

5. Özel Notlar: Kullanıcı Verisi mi, Vicdan Günlüğü mü?

Ayet

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

Ayetin Tefekkürü

Bir ayetin altına yazılan not, yalnız akademik açıklama olmayabilir. İnsan kendi hayatına mesaj bırakabilir.

Dini uygulama geliştirirken not özelliği sunmak faydalıdır. Kullanıcı düşüncesini kaydeder, ayete geri döner ve zaman içindeki değişimini görür. Fakat faydalı özellik, geliştiriciye okuma hakkı vermez.

Bir uygulamanın cihazda bulunması da kullanıcının vicdan günlüğüne erişim hakkı vermez.

6. Mahremiyet Yakınlıkla Ortadan Kalkmaz

Ayet

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

Ayetin Tefekkürü

24:58 bana mahremiyetin yabancılarla sınırlı olmadığını düşündürüyor. Aynı evde yaşayan, birbirini tanıyan ve günlük hayatı paylaşan insanlar arasında bile izin gerektiren zamanlar vardır.

Bu ilke dijital dünyada önemlidir. Bir kullanıcı uygulamayı her gün açıyor olabilir. Uygulamaya güveniyor olabilir. Aylarca aynı hesabı kullanıyor olabilir. Bu yakınlık, uygulamanın her davranışını izleme hakkı doğurmaz.

Dijital mahremiyet de bağlamsaldır. Kullanıcı bir ayeti paylaşmak için düğmeye bastığında paylaşım ekranına geçmek normaldir. Fakat uygulamanın tüm okuma geçmişini paylaşım sistemine göndermesi bağlam dışıdır.

7. Veri Minimizasyonu: İhtiyaç Olmayanı İstememek

Ayet

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

Ayetin Tefekkürü

Veri minimizasyonu, yalnız güvenlik uzmanlarının kullandığı teknik bir kavram değildir. Basit bir ahlaki soruyla başlar:

Bir uygulama hesap olmadan çalışabiliyorsa hesap istememek veri minimizasyonudur.

Kuranteyit’in hesap açmama ve temel kişisel bilgileri istememe yaklaşımı bu nedenle önemlidir. Bu tercih, “Kullanıcıyı tanımadan hizmet verilebilir mi?” sorusuna olumlu cevap arar.

8. Yerel Saklama: Veriyi Kullanıcının Odasında Bırakmak

Ayet

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

Ayetin Tefekkürü

Yerel saklama, verinin kullanıcının cihazında tutulmasıdır. Bu yaklaşım her durumda kusursuz değildir; cihaz kaybolabilir, bozulabilir veya başkası tarafından ele geçirilebilir. Fakat geliştiricinin veriye hiç sahip olmaması önemli bir mahremiyet avantajı sağlar.

Yerel saklama, “Bu veri benim sistemimde bulunmak zorunda mı?” sorusuna verilen dürüst bir cevaptır.

Dini notlar, yer imleri ve okuma geçmişi için bu yaklaşım özellikle değerlidir. Kullanıcının cihazı onun dijital odasıysa, veriyi o odada bırakmak; geliştiricinin evine taşımamaktır.

9. Reklam, Davranış Profili ve Manevi Dikkatin Ticareti

Ayet

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

2:224 — Doğru ve takva sahibi gibi gözükebilmek için ya da insanlar arasında güvenilirlik elde etmek için rastgele yeminlerinize TANRI’nın adını alet etmeyin. TANRI İşitendir, Bilendir.

Ayetin Tefekkürü

Reklam tek başına her zaman ahlaksız değildir. Bir hizmetin maliyetini karşılamak için açık ve bağlamı bozmayan reklam modelleri düşünülebilir. Fakat dini uygulamalarda reklamın biçimi, veriye dayalı hedefleme yöntemi ve manevi dikkat üzerindeki etkisi dikkatle değerlendirilmelidir.

Kuranteyit’in mevcut tasarım yaklaşımında geliştiriciye ait reklam ve davranış analizi sistemi bulunmaması, bu nedenle yalnız sade arayüz tercihi değildir. Kullanıcının tefekkür alanını ticari gözetimden uzak tutma çabasıdır.

Dini bir uygulama, insanın dikkatini sürekli çekmek için tasarlanmamalıdır. Bildirim sayısını artırmak, günlük seri oluşturmak, kaybetme korkusu üretmek ve suçlulukla geri çağırmak manevi gelişim gibi sunulmamalıdır.

10. Güvenlik ile Mahremiyet Aynı Şey Değildir

Ayet

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

Ayetin Tefekkürü

Bir sistem çok güvenli olabilir ve yine de mahremiyete aykırı olabilir.

Bu nedenle dini uygulama geliştirirken yalnız teknik güvenlik kontrol listesi yeterli değildir. Ahlaki veri haritası da gerekir.

Bir dini uygulamanın en güvenli verisi, hiç toplamadığı veridir.

11. Üçüncü Taraf Kütüphaneler: Eve Alınan Görünmez Misafirler

Ayet

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:28 — Eğer onların içerisinde hiç kimseyi bulamazsanız, izin alıncaya kadar girmeyin. Eğer size, “Geri dönün,” denirse, geri dönmelisiniz. Bu sizin için daha temizdir. TANRI yaptığınız her şeyin tamamen farkındadır.

Ayetin Tefekkürü

Bir uygulama yalnız kendi yazdığı koddan oluşmaz. Hata raporlama, bildirim, reklam, oturum, yazı tipi, analiz, depolama ve paylaşım için üçüncü taraf kütüphaneler kullanılabilir.

Bu kütüphaneler görünmez misafirler gibidir. Kullanıcı uygulamayı indirirken yalnız geliştiriciyle ilişki kurduğunu sanabilir; fakat arka planda başka sistemler cihaz bilgisi veya kullanım verisi alabilir.

Teknik kolaylık, mahremiyet sorumluluğunu üçüncü tarafa devretmez. “Kütüphane yapıyor” demek, geliştiriciyi ahlaki sorumluluktan kurtarmaz. O kütüphaneyi seçen, uygulamaya ekleyen ve kullanıcıya sunan geliştiricidir.

12. Çocuklara Mahremiyet Öğretmek

Ayet

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

24:59 — Çocuklar ergenliğe ulaştıklarında, kendilerinden önce yetişkin olanların (içeri girmeden önce) izin istemiş oldukları gibi (içeri girmeden önce) izin istemek zorundalar. TANRI size vahiylerini böylece açıklar. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

Ayetin Tefekkürü

24:58 çocuklara mahremiyet sınırının öğretilmesini içerir. Çocuk “nasıl olsa aileden” diyerek her odaya her zaman giremez. İzin istemeyi öğrenir. Bu eğitim, mahremiyetin utanç değil saygı olduğunu gösterir.

Dijital dünyada çocukların mahremiyet eğitimi daha da zorlaşmıştır. Çocuk uygulama izinlerinin anlamını bilmeyebilir. Fotoğraf, ses, konum ve mesaj paylaşımının kalıcılığını kavramayabilir. Dini uygulamada yazdığı notların kimler tarafından görülebileceğini düşünmeyebilir.

Bu nedenle çocuklara yönelik veya çocukların kullanabileceği uygulamalar daha az veri istemelidir. Karmaşık onay metinleriyle sorumluluğu çocuğa bırakmak yeterli değildir.

13. Mahremiyet Mutlak Gizlilik Değildir

Ayet

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

24:29 — İçinde size ait olan bir şeylerin olduğu oturulmayan evlere girmenizle hiçbir hata işlemezsiniz. TANRI açığa vurduğunuz her şeyi ve gizlediğiniz her şeyi bilir.

Ayetin Tefekkürü

Mahremiyet her verinin her koşulda gizli tutulması demek değildir. 24:58 belirli zamanları mahrem olarak ayırırken diğer zamanlarda normal dolaşımı kabul eder. 24:29 da kullanım amacı bulunan oturulmayan alanlar arasında ayrım yapar.

Bu ayrımlar bana mahremiyetin ölçüsüz kapanma değil, amaç ve bağlamla kurulan sınır olduğunu düşündürüyor.

Kullanıcı kendi verisini paylaşmayı seçebilir. Önemli olan seçimin kendisine ait olmasıdır.

14. Dini Uygulama İçin Emanet İlkeleri

Ayet

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

Ayetin Tefekkürü

Bu ayetlerden doğrudan bir yazılım standardı çıkarmıyorum. Fakat onların öğrettiği sınır ve izin ahlakından hareketle dini bir uygulama için şu ilkeleri benimsiyorum:

“Veri toplamıyoruz” demek yeterli değildir; ağ trafiği, bağımlılıklar ve hata kayıtları kontrol edilmelidir.

Mahremiyet politikası ile uygulama davranışı farklıysa, asıl gerçek davranıştır.

15. Yazılımcının Bilmemeyi Seçme Ahlakı

Ayet

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

7:33 — De ki: “Benim Rabbim yalnızca, açık ya da gizli olsun kötü eylemleri, günahları, haksız saldırganlığı, TANRI’nın yanında güçsüz putlar edinmeyi ve TANRI hakkında bilmediğiniz şeyler söylemeyi haram kılar.”

Ayetin Tefekkürü

Teknoloji insanı bilmeye teşvik eder. Daha fazla veri, daha doğru tahmin, daha iyi kişiselleştirme ve daha yüksek etkileşim vaat eder.

Bilmemeyi seçmek, sorumluluktan kaçmak değildir. Kullanıcının alanının bana ait olmadığını kabul etmektir.

Dini uygulama geliştirirken tevazu şu cümlede başlayabilir:

Kullanıcı hakkında bunu bilmek zorunda değilim. Her şeyi ölçememek ve tahmin edememek bazen iyidir; insanın TANRI ile arasındaki bazı şeyler uygulamanın dışında kalmalıdır.

16. Kelimelerin Arapça Kökleri Üzerine

Ayet

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

Ayetin Tefekkürü

Bu üç ayetteki bazı kelimelerin kökleri, mahremiyetin yalnız gizlilik değil, sınır ve ilişki ahlakı olduğunu daha iyi düşünmeme yardım ediyor.

ب-ي-ت (Be-Ya-Te) kökü ev ve geceleme alanıyla ilişkilidir. Ev, insanın dışarıdan çekilip kendi düzenine döndüğü yerdir. Telefonun kişisel oda benzetisi bu anlam alanından doğar; fakat bu benzetme ayetin doğrudan teknik anlamı değil, çağdaş bir tefekkürdür.

Kök bilgisi burada da bağlamın yerine geçmez. Ayetin bütününü tek bir kelime köküne indirgememek gerekir. Kökler, düşünceyi derinleştiren işaretlerdir; kesin teknoloji hükmü değildir.

Diğer İddialar

Ayet

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

Ayetin Tefekkürü

Bir görüş, 24:27 ve 24:58’in yalnız fiziksel evlerle ilgili olduğunu ve dijital mahremiyete uygulanamayacağını savunabilir. Ayetlerin doğrudan bağlamı fiziksel ev, oda ve izin adabıdır. Bu makale de onları teknolojiye ait açık hükümler gibi sunmuyor. Yapılan şey, ayetlerin sınır ve izin ahlakını çağdaş dijital alan üzerine tefekkür için kullanmaktır.

Bir başka iddia, dini uygulamalarda kullanıcı verisinin diğer uygulamalardan farklı olmadığıdır. Teknik açıdan birçok veri türü aynıdır; fakat dini aramalar ve özel notlar insanın inanç, vicdan ve kırılganlık alanını açığa çıkarabilir. Bu nedenle daha yüksek hassasiyet gerekebilir.

Bu makalenin iddiası teknolojiyi reddetmek değildir. Dini uygulamayı daha az güçlü yapmak da değildir. Gücü, sınır tanıyan bir sorumlulukla kullanmaktır.

Sonuç

Ayet

49:12 — Ey inananlar, herhangi bir suizandan kaçının, zira suizanın çok azı bile günahtır. Birbirinizin casusluğunu yapmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin de; bu, ölmüş kardeşinizin etini yemek kadar iğrençtir. Siz bundan kesinlikle iğrenirsiniz. TANRI’yı gözetin. TANRI Kurtarıcıdır, En Merhametlidir.

24:27 — Ey inananlar, sizin olmayan evlere, orada oturanların izni olmadan ve onları selamlamadan girmeyin. Bu, dikkate alasınız diye, sizin için daha iyidir.

24:58 — Ey inananlar, (odalarınıza girmeden önce) hizmetkârlarınız ve ergenliğe erişmemiş çocuklarınız tarafından izin istenmelidir. Bu, üç durumda yapılmalıdır—Şafak Duasından önce, öğle vakti dinlenmek için kıyafetlerinizi değiştirdiğinizde ve Yatsı Duasından sonra. Bunlar sizin için üç mahrem vakittir. Diğer zamanlarda, sizin için de onlar için de birbirinizle bir araya gelmeniz yanlış değildir. TANRI böylece vahiyleri sizin için açıklığa kavuşturur. TANRI Her Şeyi Bilendir, En Bilgedir.

Ayetin Tefekkürü

Bu soruya yalnız teknik sözleşmelerle cevap veremem. Çünkü veri, soyut rakamlardan oluşmaz. Verinin arkasında insan vardır.

Kuranteyit’in hesap açmama, ad, telefon, konum veya kişi listesi istememe; notları geliştirici sunucusuna göndermeyip cihazda saklama ve geliştiriciye ait reklam ya da davranış analizi sistemi kullanmama yaklaşımı bu nedenle benim için yalnız ürün kararı değildir.

Bir dini uygulama, kullanıcının kalbine giden yolu açmaya çalışırken onun kişisel odasına izinsiz girmemelidir.

Not

2:32 — Onlar, “Sana yücelik olsun. Senin bize öğrettiğinden başka bizim hiçbir bilgimiz yok. Sen Her Şeyi Bilensin, En Bilgesin.” dediler.

Bu yazı, 49:12, 24:27 ve 24:58 ayetlerinden doğrudan teknik yazılım hükümleri çıkardığını iddia etmez. Ayetlerdeki gizliyi araştırmama, izin isteme ve mahrem vakitleri gözetme ilkelerini dijital mahremiyet üzerine ahlaki bir tefekkür için kullanır.

En doğrusunu TANRI bilir.

Kaynak: kuranteyit.com